PN - Hiện nay, không ít người tự điều trị mụn theo "toa" là lời truyền miệng, thậm chí tự ý dùng hormon hay thuốc tránh thai (TTT) nhằm cải thiện tình trạng mụn. Thực hư thế nào?
Trước hết, mụn xuất hiện khi nang lông-tuyến bã ở da hoạt động thái quá, làm tiết nhiều bã nhờn, trong khi miệng nang lông lại bị bít kín do tăng sừng hóa. Vì thế, chất bã nhờn bị ứ đọng ở lỗ chân lông, tạo thành nhân mụn (comedone). Khi nhân mụn thành hình, thường có sự phát triển, tăng sinh một loại vi khuẩn có tên Propionibacterium acnes ở lỗ chân lông, gây nên tình trạng viêm đỏ. Đối với thanh niên, thiếu nữ ở tuổi dậy thì, nổi mụn ở mặt có thể xem là chuyện bình thường. Bởi ở tuổi dậy thì, cơ quan sinh dục phát triển, bài tiết các hormon (nội tiết tố) sinh dục, làm tuyến bã ở da mặt hoạt động quá đáng, đưa đến nổi mụn. Hormon sinh dục góp phần gây mụn chính là androgen (còn gọi testosteron tức hormon sinh dục nam). Nên lưu ý, trong cơ thể người nữ, vẫn có androgen, vì phụ nữ vẫn bị nổi mụn.
Đối với người trưởng thành, thậm chí ở tuổi trung niên, vẫn có thể bị mụn. Nguyên nhân là do không có sự cân bằng các hormon sinh dục, hormon androgen hoạt động quá đáng.
Như trên đã trình bày, có ba yếu tố chính dẫn đến mụn: sự tăng tiết bã nhờn, sự tăng sừng hóa của da tại miệng nang lông và sự phát triển bất thường của vi khuẩn P.acnes. Vì thế, tác dụng của các thuốc trị mụn là tác động đến ba yếu tố đó. Có thể chia thuốc làm hai loại chính:
- Thuốc điều trị tại chỗ: đây là thuốc bôi, có loại chỉ chứa một hoạt chất và có một tác động chuyên biệt nào đó, như: thuốc bôi chứa lưu huỳnh, thuốc bôi chứa benzoyl peroxyd (Oxy 10), thuốc bôi chứa kháng sinh là erythromycin hoặc clindamycin, thuốc bôi chứa retinoid...
- Thuốc điều trị toàn thân: gồm các loại thuốc uống, cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định, vì thường phải dùng trong nhiều tháng, có thể gây tác dụng phụ. Loại thuốc này chỉ dùng khi bị mụn loại nặng. Đó là:
* Kháng sinh loại uống: Tetracyclin, Minocyclin, Clindamycin, Erythromycin...
* Isotretinoin: là dẫn chất vitamine A acid, được dùng khi mụn trứng cá rất nặng, đã dùng nhiều loại thuốc nhưng không có tác dụng. Lưu ý: thuốc có thể gây quái thai ở phụ nữ mang thai (chỉ dùng khi được bác sĩ tư vấn và chỉ định).
* Thuốc là hormon sinh dục nữ: chỉ dùng cho phụ nữ trưởng thành (trẻ nữ dưới 16 tuổi không được dùng) khi có sự tăng tiết bã nhờn quá nhiều và các cách điều trị khác không đem lại kết quả.
Như vậy, trong điều trị mụn, có khi phải dùng thuốc hormon sinh dục nữ và đừng ngạc nhiên khi thấy có trường hợp bác sĩ chỉ định dùng TTT cho phụ nữ, mặc dù người này còn rất trẻ, chưa lập gia đình. Bởi TTT chính là thuốc chứa hormon.
Xin được nhấn mạnh, các loại thuốc trị mụn nói chung cần được bác sĩ chuyên khoa chỉ định và hướng dẫn sử dụng.
PGS-TS Nguyễn Hữu Đức
(ĐH Y Dược TP.HCM)
